
Arcydzięgiel litwor
Angelica archangelica
Okazała roślina baldaszkowata o aromatycznych częściach.
Wilgotne stanowiska, doliny rzeczne i uprawy
Jesień (korzeń), lato (owoce)
Korzeń, owoce
Surowiec zielarski
Korzeń arcydzięgla litworu ( Angelicae Archangelicae radix ) – całe lub rozdrobnione, starannie wysuszone kłącze i korzeń. Surowiec powinien zawierać nie mniej niż 2,0 ml/kg olejku eterycznego .
Skład chemiczny Olejek eteryczny w zależności od części rośliny składa się z różnych związków aktywnych. Olejek z nasion zawiera β-fellandren (33,6–63,4%) i α-pinen (4,2–12,8%). Olejek z korzenia zawiera z kolei α-pinen (21,3%), δ-3-karen (16,5%), limonen (16,4%) i α-fellandren (8,7%) W zależności od miejsca występowania olejek z korzenia arcydzięgla może różnić się składem olejku. Ekstrahowany z korzeni rosnących w zachodnich Himalajach olejek zawiera głównie dillapiol (35,93–91,55%) i nothoapiol (0,1–62,8%) .
Dawkowanie
Doustnie stosuje się dobowo 4,5 g surowca lub 1,5–3 g wyciągu płynnego lub 1,5 g nalewki . Zewnętrznie 10–20 kropli olejku .
Działania uboczne Ze względu na zawartość furanokumaryn surowiec działa fototoksycznie i może powodować stany zapalne skóry.
Zbiór i suszenie
Zbiór korzeni prowadzi się w październiku następnego roku po wysiewie. Ścina się najpierw nadziemną część rośliny, korzenie wykopuje ostrożnie, by ich nie okaleczyć. Korzeń oczyszcza się z ziemi, odcina wszelkie części zielone i starannie myje. Po osuszeniu przecina się je wzdłuż. Suszyć w suszarni w temperaturze nie wyższej niż 35 °C .
Działanie i zastosowanie O właściwościach rośliny pisał już Syreniusz : Frasującym się korzeń na szyję zawieszony frasunek odpędza i serce wesołe czyni . Surowiec pobudza czynności wydzielnicze, działa rozkurczowo, wiatropędnie, antyseptycznie , uspokajająco . Zwiększa wydzielanie soków trawiennych , śliny , a także moczu i potu . Wykazano jego działanie przeciwdrgawkowe . Olejek eteryczny działa rozgrzewająco (przez drażnienie i powodowanie przekrwienia skóry) i nieznacznie przeciwbólowo. Korzeń arcydzięgla stosuje się w stanach skurczowych przewodu pokarmowego, bólach brzucha, atonii jelit, dolegliwościach trawiennych, dolegliwościach czynnościowych serca, zawrotach głowy, braku apetytu i wzdęciach , zatruciach pokarmowych, nikotynowych i alkoholowych , jako łagodny środek uspokajający . Olejek jest wykorzystywany do nacierania przy nerwobólach i bólach reumatycznych .
Ekstrakt z dzięgla jest silnym inhibitorem izoformy C ketoheksokinazy fruktozowej .
Olejki eteryczne dzięgla wykazują znaczną aktywność przeciwdrobnoustrojową przeciwko Clostridium difficile , Clostridium perfringens , Enterococcus faecalis , Eubacterium limosum , Peptostreptococcus anaerobius i Candida albicans . Ponadto olejek działa słabo wobec mikroflory jelitowej . Wykazuje działanie przeciwgrzybicze na niektóre gatunki z rodzaju Fusarium , Botrytis cinerea i Alternaria solani . Mieszanina olejku arcydzięglowego, alkoholu fenyloetylowego (PEA) i α-terpineolu w stosunku 1:1:1 hamuje wzrost Aspergillus flavus NKDW-7 (szczep aflatoksygeniczny) i produkcję aflatoksyny B1 , odpowiednio przy 2,25 i 2,0 μl/ml. W stężeniu 2,0 μl/ml połączenie to wykazało powyżej 90% spadek zawartości ergosterolu w błonie plazmatycznej A. flavus .
Jak rozpoznać
Duże, pierzaste liście i kuliste baldachy.
Źródła i autorzy
Informacje botaniczne: Wikipedia — artykuł źródłowy (CC BY-SA; autorzy i historia zmian w artykule).
Autorzy fotografii i licencje
Źródło fotografii · Franz Eugen Köhler, Köhler's Medizinal-Pflanzen · Public domain