← Wróć do Zielnika
Dziewanna drobnokwiatowa
Zielnik Leśnego Pola

Dziewanna drobnokwiatowa

Verbascum thapsus

Dziewanna drobnokwiatowa (Verbascum thapsus L.) – gatunek rośliny zielnej należący do rodziny trędownikowatych. Występuje w Eurazji, poza tym jako zawleczony i inwazyjny na innych kontynentach. Wykorzystywany jest jako roślina lecznicza.

Występowanie

Suche, nasłonecznione miejsca

Termin zbioru

Czerwiec–sierpień

Wykorzystywane części

Kwiaty

Surowiec zielarski

Kwiat dziewanny ( Flos Verbasci ) syn. korona dziewanny ( Corolla Verbasci ) i ziele dziewanny ( Herba Verbasci ). Równocennego surowca dostarczają trzy gatunki: dziewanna drobnokwiatowa, wielkokwiatowa oraz kutnerowata . Kwiaty barwy od jasnożółtej do brunatnej i średnicy od 20 do 30mm . Istotnymi składnikami występującymi w kwiatach są śluzy (do 3%), ponadto saponiny m.in. werbaskosaponina  (inne języki) , irydoidy : aukubina  (inne języki) , flawonoidy , barwniki karotenowe : β-karoten , β– krocetyna i ksantofile , ślady olejku lotnego i kwasu jabłkowego oraz do 6% soli mineralnych . Spośród składników obojętnych zwraca uwagę znaczna zawartość sacharozy i innych cukrów (do 20%).

Działanie lecznicze

Już Dioskurydes dwa tysiące lat temu rekomendował dziewannę drobnokwiatową do leczenia chorób płuc i nadal roślina stosowana jest do leczenia górnych dróg oddechowych .

Hieronim Spiczyński , zielarz z XVI wieku zalecał m.in. destylat wodny z ziela dziewanny drobnokwiatowej na wydelikatnienie twarzy .

Zmiażdżone kwiaty i liście są stosowane jako okłady na krwawe wybroczyny i obrzęki oraz stłuczenia . Ze świeżych płatków kwiatowych i 40° wódki czystej sporządza się balsam gojący rany. Składniki należy połączyć ze sobą w równych wagowo proporcjach, następnie przez kilkanaście dni macerować. Po tym czasie jest on gotowy do użytku.

Olejek z płatków dziewanny łagodzi, a nawet uśmierza nerwobóle , bóle w stawach i mięśniach. Aby go sporządzić należy trzema częściami oliwy z oliwek zalać dwie części świeżych płatków (w stosunku wagowym). Następnie przez około 2 tygodnie w ciepłym miejscu trwa maceracja. Gotowy olejek w miarę potrzeby należy wcierać w bolące miejsca.

Napar z kwiatów dziewanny działa moczopędnie, przeciwbólowo i słabo uspokajająco. Stosowany przy przeziębieniu , grypie , anginie , nieżycie nosa , stanach zapalnych jamy ustnej i gardła , ma działanie wykrztuśne, powlekające i napotne. Napar zalecany jest także w czerwonce , biegunce , nieżycie żołądka , żółtaczce oraz chorobach wątroby . Stosuje się go również (także nalewkę m.in. z liści dziewanny drobnokwiatowej) przy leczeniu stanów zapalnych górnych dróg oddechowych, nieżycie oskrzeli, astmie, kaszlu i chrypce. Dziewanna drobnokwiatowa należy do najpopularniejszych ziół o działaniu wykrztuśnym . Jest oficjalnie uznanym skutecznym środkiem na zapalenie oskrzeli, zmniejszając m.in. objawy powiększonych węzłów chłonnych . Napar z liści dziewanny pomocny jest przy leczeniu mastopatii . Liście wchodzą też w skład naparu stosowanego w leczeniu guzów macicy , obrzęku jąder . Stosowane są także w lekach homeopatycznych przeciw migrenie i bólom uszu .

Stwierdzono działanie surowca przeciw wirusom grypy A 2 i B . W 2002 r. odkryto, że ten gatunek dziewanny zawiera także glicyryzynę  (inne języki) , która ma działanie antyseptyczne (bakteriobójcze) i potencjalnie także przeciw nowotworowe . Występowanie tego składnika koncentruje się w kwiatach dziewanny .

Dawkowanie

Napar z kwiatów dziewanny przygotowuje się, zalewając 1 łyżkę surowca szklanką ciepłej wody i ogrzewając do wrzenia (nie gotować). Następnie napar należy odstawić na 15 minut i przecedzić. Pić 2-3 razy dziennie po ½ szklanki ciepłego naparu po jedzeniu.

Zbiór i suszenie

Do celów leczniczych zbiera się ze stanu naturalnego, rzadziej z upraw, w drugim roku wegetacji rośliny korony kwiatowe z przyrośniętymi do niej pręcikami , gdy kwiaty są już całkowicie rozwinięte. Do zbioru przystępuje się, gdy korony obeschły z porannej rosy , ponieważ wilgotne brunatnieją w czasie suszenia. Podobnie tracą złocistożółtą barwę kwiaty zgniecione przy zbiorze lub w czasie transportu. Suszyć należy szybko, najlepiej w suszarni w temp. 35 °C, rozłożone pojedynczą warstwą. Po wysuszeniu kwiaty dziewanny pakuje się do szczelnych naczyń szklanych lub metalowych, silnie ugniatając; najlepiej sprasować je w cegiełki i zawinąć w celofan . Przechowywać należy w miejscach suchych i zaciemnionych ponieważ szybko ulegają zbrunatnieniu w wilgotnych warunkach.

Galeria zdjęć

Źródła i autorzy

Informacje botaniczne: Wikipedia — artykuł źródłowy (CC BY-SA; autorzy i historia zmian w artykule).

Autorzy fotografii i licencje

Źródło fotografii · Carl Axel Magnus Lindman · Public domain