
Pokrzywa zwyczajna
Urtica dioica
Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica L.) – gatunek rośliny z rodziny pokrzywowatych (Urticaceae). Występuje w stanie dzikim w Europie, Azji, Afryce Północnej, Ameryce Północnej, a zawleczona została także na inne obszary i kontynenty. Rośnie w wilgotnych lasach i zaroślach oraz bardzo często, jako gatunek synantropijny, na żyznych siedliskach ruderalnych. Pokrzywa zwyczajna jest użytkowana na wiele sposobów – jest rośliną leczniczą i kosmetyczną, jadalną i paszową, dostarcza także włókien, barwnika i jest użytkowana w ogrodnictwie. Pokrzywa odgrywa też rolę w ludzkiej kulturze duchowej. Z powodu obecności kłująco-parzących włosków powoduje swędzenie lub bolesne podrażnienia skóry ludzi i zwierząt, choć jest zasadniczo niegroźna dla ludzi.
Wilgotne, żyzne stanowiska
Wiosna–lato
Liście i ziele
Surowiec zielarski
Liść pokrzywy ( Folium Urticae ), ziele pokrzywy ( Herba Utricae dioicae ), korzeń pokrzywy z rozłogami ( Radix Urticae ), nasiona pokrzywy ( Semen Utricae dioicae ). W zielarstwie surowca dostarczają dwa równocenne gatunki: pokrzywa zwyczajna i pokrzywa żegawka . Suszone liście są barwy od ciemnozielonej po brunatnawozielone na górnej powierzchni, jaśniejsze na dolnej. Blaszka liściowa jest silnie pokurczona, jajowata do podługowatej, o długości do 10 cm i szerokości do 5 cm z grubo piłkowanym brzegiem i sercowatą bądź zaokrągloną nasadą. Widoczne jest siatkowate unerwienie wyraźnie uwypuklone na dolnej powierzchni . Wysuszone liście mają charakterystyczny zapach oraz nieco gorzki, słonawy smak .
Zbiór i przechowywanie Ziele i liście zbiera się od maja do września, zrywając pędy przed kwitnieniem i tylko wierzchołki do ok. 30 cm długości. Podczas zbioru należy stosować rękawice, by ustrzec się oparzeń. Liście można obrywać po przewiędnięciu lub zasuszeniu ziela, kiedy pokrzywa już tak nie parzy. Liście i ziele suszy się bez dostępu światła, przy czym materiał roślinny musi być rozrzucony luźno, zlepiony bowiem łatwo się zaparza i brunatnieje . Wydajność suchego surowca wynosi 22–23% zbioru . Korzenie i kłącza wykopuje się wczesną wiosną lub jesienią, myje i suszy w przewiewnym miejscu lub w temperaturze nieprzekraczającej 40 °C . Owoce zbiera się po dojrzeniu, tj. w sierpniu i wrześniu .
Działanie
Surowiec zielarski wchodzi w skład mieszanek ziołowych Immunofort , Urofort , Diabetosan, Reumosan i Vagosan oraz mieszanek farmakopealnych Species antirheumaticae i Species metabolicae .
Wyciągi wodno-alkoholowe z korzenia , zawierające sitosterole wykorzystywane są w leczeniu łagodnego przerostu prostaty , w początkowym stadium choroby. Nie likwidują choroby, ale spowalniają jej rozwój i właśnie hamowanie przerostu prostaty jest najczęstszym zastosowaniem leczniczym korzenia pokrzywy w nowoczesnej medycynie . Działanie lecznicze polega na zwiększeniu objętości wydalanego moczu i przepływu cewkowego oraz zmniejszeniu ilości moczu zalegającego. Substancjami czynnymi może być sitosterol lub jego glikozyd, lignany, UDA i polisacharydy. Ponieważ lek łagodzi dolegliwości, ale nie zmniejsza przerostu prostaty, zalecane są, poza jego przyjmowaniem, także regularne kontrole lekarskie .
Pokrzywa jest także środkiem pomocniczym w leczeniu cukrzycy typu 2 (liście i ziele obniżają nieznacznie poziom cukru we krwi ). Jest też stosowana w stanach zapalnych dróg moczowych i skóry . Wpływa dodatnio na procesy przemiany materii (za sprawą bogactwa witamin i pierwiastków śladowych), pobudza działalność gruczołów wydzielania wewnętrznego, z powodu flawonoidów, garbników i witaminy K działa przeciwkrwotocznie, zwiększa poziom hemoglobiny i liczbę erytrocytów , poprawia perystaltykę jelit. Szczególnie polecana jest na wiosenne osłabienie, gdyż stwierdzono w surowcach istnienie czynników pobudzających wytwarzanie interferonu i antygenów wirusowych , oraz przy anemii . W 2011 r. badania na mysim modelu wykazały, że aglutynina wytwarzana przez pokrzywę zwyczajną hamuje namnażanie się koronawirusa SARS, wywołującego zespół ciężkiej ostrej niewydolności oddechowej .
Używana miejscowo sprzyja gojeniu się ran, czyraków i wrzodów. Chlorofil otrzymywany z pokrzywy wykorzystuje się w leczeniu choroby popromiennej . Z pokrzywy i krwawnika sporządza się płynne wyciągi , które stosowane do wewnątrz tamują krwawienia nosa, jelit, macicy i płuc .
Pokrzywa działa słabo moczopędnie (to działanie jest jednym z nielicznych dobrze dowiedzionych metodami naukowymi ), przy czym hamuje resorpcję zwrotną przyśpieszając eliminowanie z krwiobiegu chlorków , mocznika i szkodliwych produktów przemiany materii (działanie w tym zakresie korzeni jest silniejsze niż liści). Przetwory z liści pokrzywy pobudzać mają wydzielanie soku żołądkowego i nieznaczne także mają działać żółciopędne. Przypisuje się im ułatwianie trawienia, przyswajania pokarmów, zmniejszania stanów zapalnych przewodu pokarmowego i przeciwdziałanie mało nasilonym biegunkom . W celu poprawienia obrazu krwi, a także regulacji jej ciśnienia i pracy serca, przy cierpnięciu kończyn zaleca się zażywanie jednej łyżeczki dziennie miodu pokrzywowego .
Istnieją doniesienia pokazujące, iż ukłucia pokrzywy mają działanie przeciwbólowe w chorobie zwyrodnieniowej stawów . W badaniach nie zaobserwowano wystąpienia objawów niepożądanych takiej terapii z wyjątkiem przemijającej wysypki . Podrażnianie skóry w okolicach niedomagających stawów pomagać ma z powodu poprawienia krążenia i usuwania w ten sposób toksyn odpowiedzialnych za choroby reumatyczne . Korzystne działanie ma mieć na takie stawy również sam kwas mrówkowy zawarty w komórkach włosków parzących . Działanie czynne przypisywane jest także oksylipinie (kwas 13-hydroksyoktadekatrienowy), która ma blokować aktywność prozapalną cytokinin .
Wyciągi z organów podziemnych pokrzywy hamują aromatazę i obniżają stężenie SHBG , dzięki czemu mogą być stosowane przy nadmiarze aromatazy, który u mężczyzn powoduje ginekomastię , a u kobiet hirsutyzm .
Z badań na gryzoniach wynika, że wyciąg z pokrzywy zwyczajnej ma działanie łagodzące niepożądane skutki chemioterapii przy użyciu cisplatyny , a olej z jej nasion łagodzi sztucznie wywołane stany zapalne jelita .
Dawkowanie
Ekstrakty jednoskładnikowe z korzenia pokrzywy oferowane są w formie drażetek i kapsułek . Odwar z liści pokrzywy przygotowuje się zalewając 2–2,5 łyżki surowca 2 szklankami wrzącej wody i łagodne gotowanie pod przykryciem przez 5 minut. Następnie odwar należy odstawić na 10 minut i przecedzić do termosu. Pić 2–3 razy dziennie po ½–⅔ szklanki po jedzeniu . W terapii stosuje się także sok wyciśnięty ze świeżych roślin , który uchodzi za najbardziej wszechstronny i najskuteczniejszy środek leczniczy z pokrzywy. Zaleca się jego przechowywanie w postaci tzw. miodu pokrzywowego sporządzanego przez zmielenie 1 kg świeżych liści, zagotowanie z 3 szklankami wody i przecedzenie, dodanie 0,5 kg miodu oraz wody do objętości 1 litra ewentualnie poprzez zmieszanie 1 części soku ze świeżych pokrzyw z 9 częściami miodu . Pojemnik z miodem pokrzywowym przechowywać należy w miejscu ciemnym, chłodnym i suchym .
Przeciwwskazania Przeciwwskazaniem do stosowania są krwotoki wywołane polipami i rakami macicy oraz przydatków. Ostrożność należy też zachować w przypadku osób chorych na nerki . Rzadko u osób wrażliwych i przy większych dawkach wyciągów występują reakcje alergiczne , także przy stosowaniu preparatów zewnętrznych . Wyciągi z korzenia rzadko powodować mogą lekkie dolegliwości żołądkowo-jelitowe .
Galeria zdjęć
Źródła i autorzy
Informacje botaniczne: Wikipedia — artykuł źródłowy (CC BY-SA; autorzy i historia zmian w artykule).
Autorzy fotografii i licencje
Źródło fotografii · Autor niepodany · CC BY-SA 3.0
