
Wrotycz pospolity
Tanacetum vulgare
Wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare L.) – gatunek rośliny należący do rodziny astrowatych. Występuje w całej Europie i na obszarach Azji o umiarkowanym klimacie. Rozprzestrzeniony został na obu kontynentach amerykańskich oraz w południowej i wschodniej Australii. W Polsce jest gatunkiem pospolitym na całym obszarze.
Przydroża, miedze, skraje łąk i nieużytki
Lipiec–wrzesień
Koszyczki kwiatowe i ziele
Surowiec zielarski
Kwiat wrotyczu (Flos Athannasiae, Flos Cinnae), ziele wrotyczu (Herba Tanaceti), olejek wrotyczowy (Oleum Tanateci). Kwiaty wrotyczu zawierają od 1 do 1,5% olejku, którego głównymi składnikami są tujon, izotujon, kamfora, borneol oraz gorzki lakton – tanacetyna i flawonidy: akacetyna i luteolina.
Działanie
Roślina była stosowana dawniej do spędzania płodu, leczenia histerii, do pobudzania menstruacji oraz przy stłuczeniach, zwichnięciach, reumatyzmie i chorobach skóry, takich jak świerzb, wszawica i nużyca, np. jako domieszka do leków zewnętrznego stosowania we wszawicy głowowej i łonowej (alkoholowy wyciąg o nazwie Artemisol). Używa się jej też do zwalczania robaków obłych w układzie pokarmowym, jednak ze względu na obecność tujonu większa ilość ma działanie trujące dla człowieka. Tujon podrażnia błony śluzowe przewodu pokarmowego, więc preparaty z wrotyczu nie powinny być stosowane doustnie w przypadku stanów zapalnych żołądka i jelit oraz u kobiet w ciąży. Składniki ekstraktu z wrotyczu (takie jak polisacharydy i partenolid) stymulują układ immunologiczny i w warunkach laboratoryjnych testowano ich skuteczność w leczeniu np. opryszczki. Roślina jadalna Choć jest trujący, w średniowieczu wrotycz był stosowany jako przyprawa . Np. jego młodych pączków używano zamiast kaparów , a koszyczki kwiatowe zapiekano w cieście . Obecnie już nie jest używany w kuchni.
Roślina użytkowa Zapach wrotyczu, przypominający zapach kamfory , skutecznie odstrasza owady . Z tego też względu jest używany jako repelent do odstraszania much, mrówek i moli , również komarów i kleszczy . Odwar z ziela nadaje się do ekologicznego zwalczania stonki ziemniaczanej i mszyc .
Roślina ozdobna Uprawiany w ogrodach na rabatach. Szczególnie nadaje się na suche bukiety . Oprócz typowej formy uprawiane są odmiany ozdobne, np. 'De Candolle' o podwójnie pierzastodzielnych liściach.
Jak rozpoznać
Pierzaście podzielone liście i płaskie skupienia żółtych koszyczków pozbawionych białych płatków języczkowych.
Źródła i autorzy
Informacje botaniczne: Wikipedia — artykuł źródłowy (CC BY-SA; autorzy i historia zmian w artykule).
Autorzy fotografii i licencje
Źródło fotografii · Amédée Masclef · Public domain