Białoporek brzozowy (Fomitopsis betulina, dawniej Piptoporus betulinus) to charakterystyczny grzyb nadrzewny, który najczęściej spotykamy na brzozach. Od dawna był wykorzystywany w tradycyjnych praktykach zielarskich, a współczesne badania sprawdzają, jakie związki zawiera i jakie właściwości mogą wykazywać jego ekstrakty.
Jednym z tematów, który budzi zainteresowanie, jest Helicobacter pylori — bakteria związana z chorobami żołądka. Czy białoporek może mieć tu coś do zaoferowania? Warto oddzielić obiecujące wyniki badań laboratoryjnych od tego, czego jeszcze nie potwierdzono u ludzi.
Czym jest Helicobacter pylori?
Helicobacter pylori to bakteria, która może zasiedlać błonę śluzową żołądka. U części osób zakażenie nie daje wyraźnych objawów, u innych wiąże się z przewlekłym zapaleniem żołądka, chorobą wrzodową, a w dłuższej perspektywie ze zwiększonym ryzykiem raka żołądka.
Zakażenie można wykrywać m.in. testem oddechowym lub badaniem antygenu w kale. Jeśli zostanie potwierdzone, lekarz dobiera leczenie eradykacyjne — zwykle obejmujące kilka leków, w tym antybiotyki i lek zmniejszający wydzielanie kwasu żołądkowego. Dobór schematu zależy m.in. od wcześniejszego leczenia i lokalnej oporności bakterii.
Co znajduje się w białoporku?
W owocnikach białoporka opisano kilka grup związków, przede wszystkim triterpeny, związki fenolowe, sterole oraz polisacharydy. W literaturze naukowej wymienia się między innymi kwasy poliporenowe i piptaminę. Skład i aktywność ekstraktu zależą od surowca, sposobu ekstrakcji oraz zastosowanego rozpuszczalnika.


Triterpeny i związki o aktywności przeciwbakteryjnej
W badaniach nad białoporkiem opisywano aktywność niektórych ekstraktów i wyizolowanych związków wobec wybranych drobnoustrojów. Wśród badanych substancji znajdują się kwasy poliporenowe, a także piptamina — związek o właściwościach antybakteryjnych wykazanych w warunkach laboratoryjnych.
To interesujący kierunek badań, ale nie oznacza automatycznie, że te związki działają na H. pylori w ludzkim żołądku. Nie można też zakładać, że każdy domowy wyciąg będzie miał taki sam skład i aktywność jak frakcje przygotowane w laboratorium.
Polisacharydy, β-glukany i inne frakcje
Białoporek zawiera również polisacharydy, w tym β-glukany. Są one przedmiotem badań dotyczących aktywności biologicznej grzybów. W przypadku białoporka ich budowa i działanie nie są jednak opisane na tyle dobrze, by przypisywać im potwierdzoną u ludzi regenerację śluzówki żołądka, zwiększanie produkcji ochronnego śluzu czy leczenie nadżerek.
W ekstraktach występują także sterole i związki fenolowe, którym w badaniach laboratoryjnych przypisuje się m.in. aktywność antyoksydacyjną. Również tutaj potrzebne są dalsze badania, zanim będzie można mówić o konkretnym efekcie klinicznym.
A co konkretnie z Helicobacter pylori?
W dostępnych publikacjach dotyczących Fomitopsis betulina opisano działanie przeciwbakteryjne wobec niektórych bakterii, między innymi wybranych gatunków Gram-dodatnich. Nie znalazłem jednak wiarygodnego badania klinicznego potwierdzającego skuteczność białoporka w eradykacji H. pylori. Nie należy też przenosić wyników badań nad innymi gatunkami grzybów z rodzaju Fomitopsis bezpośrednio na białoporka brzozowego.
Można więc mówić o potencjale badawczym i o związkach, które zasługują na dalsze sprawdzenie. Nie ma podstaw, by przedstawiać białoporek jako sprawdzony środek na zakażenie żołądka, element terapii eradykacyjnej lub sposób na zapobieganie rakowi żołądka.
Ekstrakt wodno-etanolowy — dlaczego się o nim mówi?
Woda i etanol ekstrahują różne grupy związków. W uproszczeniu: woda lepiej rozpuszcza wiele związków polarnych, w tym część polisacharydów, a etanol może wydobywać część mniej polarnych składników, takich jak niektóre triterpeny. Dlatego w praktyce grzybiarskiej spotyka się określenie „dual extract”, czyli ekstrakt łączący frakcję wodną i alkoholową.
Sam fakt połączenia dwóch frakcji nie dowodzi jednak, że otrzymany preparat będzie działał osłonowo, regenerował śluzówkę lub zwalczał H. pylori. Ostateczny skład zależy od proporcji, czasu, temperatury i jakości surowca, a działanie gotowego preparatu wymaga osobnych badań.
- Wyciąg wodno-etanolowy z białoporka — opis przygotowania
- Odwar z białoporka — opis na stronie Białoporek
- Pierwotny wpis: Białoporek i Helicobacter pylori
Co z łączeniem białoporka z innymi surowcami?
W materiałach zielarskich można spotkać zestawienia białoporka z chagą, soplówką jeżowatą, lukrecją czy prawoślazem. Są to jednak propozycje tradycyjne lub eksperymentalne, a nie potwierdzony protokół zwalczania H. pylori. Nie ma podstaw, by przedstawiać takie połączenia jako sposób na usunięcie bakterii lub leczenie wrzodów. Zioła i grzyby mogą też wchodzić w interakcje z lekami, dlatego przy chorobie przewodu pokarmowego warto omówić ich stosowanie z lekarzem lub farmaceutą.
Co warto zapamiętać?
- Białoporek brzozowy zawiera interesujące związki, w tym triterpeny, polisacharydy, sterole i związki fenolowe.
- W badaniach laboratoryjnych wykazano aktywność niektórych ekstraktów wobec wybranych drobnoustrojów.
- Nie ma potwierdzenia klinicznego, że białoporek eliminuje Helicobacter pylori u ludzi lub leczy chorobę wrzodową.
- Zakażenie H. pylori wymaga odpowiedniej diagnostyki i leczenia dobranego przez lekarza. Po terapii należy potwierdzić eradykację odpowiednim testem.
Źródła i dalsza lektura
- Sułkowska-Ziaja K. i wsp., Piptoporus betulinus – bogate źródło związków aktywnych biologicznie, Postępy Fitoterapii 2/2015. Czytaj publikację.
- Vunduk J. i wsp., Did the Iceman Know Better? Screening of the Medicinal Properties of the Birch Polypore..., 2015. PubMed.
- Harbatsevich H.I., Antimicrobial activity of the Piptoporus betulinus water-alcohol extract, 2022 — badanie laboratoryjne obejmujące wybrane bakterie, ale nie H. pylori. Publikacja.
- Fomitopsis betulina: the Iceman’s polypore fungus with modern biotechnological potential, 2017 — przegląd badań nad gatunkiem. PubMed.
- Chey W.D. i wsp., ACG Clinical Guideline: Treatment of Helicobacter pylori Infection, 2024. PubMed.
